„Skupština u rasejanju“ bez mandata i adrese: Mreža iz inostranstva vodi kampanju protiv Srbije

Iza zvučnog naziva „Skupština u rasejanju“ ne stoji telo koje su izabrali Srbi u dijaspori, već politička platforma formirana radi pritiska na vlast u Beogradu, pružanja logistike ProGlasu i uključivanja iseljenika u borbu protiv predsednika Aleksandra Vučića. Njena nova uloga naročito je vidljiva u kampanji „Bez tebe nema ni nas“, u kojoj se poznata glumačka i estradna imena koriste da privuku publiku, dok se okupljanja pretvaraju u političke tribine sa porukama o promeni vlasti u Srbiji.

Ovu „skupštinu“ niko nije birao, niti njeni osnivači imaju mandat da govore u ime nekoliko miliona Srba u rasejanju. Na njenom sajtu nisu jasno istaknuti podaci o pravnom licu, sedištu, registracionom broju, organima upravljanja i odgovornom licu, kakvi se očekuju od organizacije koja prikuplja donacije i nastupa kao predstavnik dijaspore. Umesto odgovora na ta pitanja, posetiocima se nude formulari za pristupanje, političke kampanje i pozivi na događaje. Sajt je sadržinski prilagođen novoj ulozi – mobilizaciji birača u inostranstvu i podršci aktivnostima ProGlasa.

Veza dve strukture više se i ne prikriva. „Skupština u rasejanju“, ProGlas i lokalne protestne grupe zajednički organizuju skupove u Frankfurtu, Minhenu, Štutgartu, Cirihu i Ženevi. Programi se reklamiraju kroz nastupe glumaca, voditelja i muzičara, među kojima su Dragan Bjelogrlić, Zoran Kesić, Tamara Dragičević i Magnifiko. Ipak, iza koncertne scenografije nalazi se izrazito politički sadržaj: razgovori o izborima, povezivanje protivnika vlasti i pozivanje dijaspore da se uključi u političke procese u Srbiji.

Jezgro platforme formirali su Jelena Ivić iz Italije, Veljko Žižić, Lazar Džamić, Sanja Jović i Miloš Stefanović iz Velike Britanije, Snežana Ćurčić iz Grčke, kao i Jovana Diković i Aleksandar Novaković iz Švajcarske. Prvi potez nije bio rešavanje problema srpskih radnika, škola, crkvenih zajednica ili očuvanja jezika u dijaspori, već internet glasanje o nepoverenju predsedniku Srbije, formiranju ekspertske vlade i zahtevu da Evropska unija i Sjedinjene Države obustave podršku vlastima u Beogradu.

Posebno mesto u ovoj mreži zauzima Veljko Žižić, aktivista iz Londona koji se u javno dostupnim svedočenjima pojavljuje kao veza između osnivača platforme i pojedinih političkih aktera u Srbiji. Božo Prelević upravo je Žižića označio kao čoveka sa kojim je održavan kontakt, dok je Nikola Ilić naveo da se inicijativi priključio na poziv svog „saborca“ iz Londona. Ilić je nekadašnji pripadnik „Otpora“, a borbu protiv Vučića javno predstavlja kao nastavak borbe protiv Slobodana Miloševića i zagovara duboku promenu političke kulture srpskog društva.

Među uticajnijim ljudima platforme nalazi se i Lazar Džamić, nekadašnji rukovodilac za planiranje u evropskoj centrali kompanije „Gugl“. Njegovi javni stavovi otkrivaju izrazito proevropsku i antisverenističku orijentaciju. Džamić Srbiju vidi isključivo unutar zapadnog političkog prostora, dok je delove srpskog društva, tradicionalne vrednosti, litije, nacionalne simbole i protivnike bezuslovnog približavanja Evropskoj uniji opisivao rečnikom koji teško može da se pomiri sa tvrdnjom da platforma okuplja dijasporu „iz ljubavi prema Srbiji“.

Aleksandar Novaković iz Švajcarske otvoreno se predstavlja kao srpski evroatlantista, zagovara snažnu ulogu Sjedinjenih Država u Evropi i protivi se multipolarnom spoljnopolitičkom opredeljenju Srbije. Nikola Ilić predaje demokratsko i etičko liderstvo na Univerzitetu Džordžtaun, dok drugi članovi platforme profesionalno deluju u zapadnim akademskim, poslovnim i nevladinim krugovima. To samo po sebi nije dokaz povezanosti sa obaveštajnim službama i takav dokaz nije javno predočen, ali politički pravac inicijative ne ostavlja mnogo nedoumica: njeni osnivači traže neposredniji pritisak Vašingtona i Brisela na unutrašnje prilike u Srbiji.

Upravo zato je ključno pitanje ko finansira evropsku turneju, ko upravlja prikupljenim donacijama i kome organizatori polažu račune. Poznata lica na pozornici obezbeđuju publiku i stvaraju atmosferu kulturnog događaja, dok političku korist ubiraju ProGlas i njegovi logistički partneri. Srbi iz dijaspore tako se ne okupljaju prvenstveno oko očuvanja nacionalnog identiteta, već se usmeravaju ka kampanji protiv legitimno izabranih institucija Srbije.

Naziv „Skupština u rasejanju“ trebalo bi da stvori utisak širokog predstavničkog tela. U stvarnosti je reč o samoproglašenoj političkoj mreži bez izbornog legitimiteta, koja pokušava da govori u ime čitave dijaspore. Sve dok ne objavi pravni status, izvore finansiranja, strukturu odlučivanja i precizne finansijske izveštaje, njeno pozivanje na demokratiju i transparentnost ostaje u oštrom raskoraku sa načinom na koji sama deluje.

Piše: Nina Stojanović