Ivan Đaja: Od prve katedre za fiziologiju na Balkanu do svetskog ugleda

Ivan Đaja, srpski biolog i fiziolog svetskog ugleda, preminuo je na današnji dan 1. oktobra 1957. u Beogradu, na putu ka XV Međunarodnom kongresu za vojnu medicinu i farmaciju.

Na skupu je trebalo da predsedava simpozijumu o hipotermiji posvećenom njegovom naučnom delu.

Pripadao je začetnicima moderne hipotermije. „Đajina metoda“ omogućila je duboko hlađenje sisara koji ne hiberniraju, a njegova istraživanja termoregulacije, metabolizma, bioenergetike i uloge nadbubrežnih žlezda otvorila su put primeni hipotermije u medicini. Samostalno i sa saradnicima objavio je više od 200 naučnih radova, uključujući pet u poslednjoj godini života.

Rođen je 21. jula 1884. u francuskom Avru, kao sin pomorskog kapetana Božidara Đaje, poreklom iz Dubrovnika, i Francuskinje Delfine. Detinjstvo je proveo u Srbiji, a osnovnu školu i Prvu beogradsku gimnaziju završio u Beogradu. Na Sorboni je diplomirao prirodne nauke 1905. i doktorirao 1909, pod mentorstvom Alberta Dastrea, proučavajući enzime glikozida i ugljenih hidrata kod mekušaca i rakova.

Temelje eksperimentalne fiziologije i fiziološke hemije, kasnije biohemije, u jugoistočnoj Evropi postavio je 1910. Kao docent Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu osnovao je Katedru za fiziologiju i Fiziološki zavod, prve takve ustanove na Balkanu. Institutom je rukovodio više od četiri decenije, izgradivši međunarodno priznatu „Beogradsku fiziološku školu“.

Bio je redovni profesor, rektor i član Srpske kraljevske akademije, kasnije Srpske akademije nauka i umetnosti. Počasni doktorat Sorbone dobio je 1954, a naredne godine postao dopisni član Francuske akademije nauka na mestu Aleksandra Fleminga.

Autor prvog srpskog udžbenika „Osnovi fiziologije“ iz 1923, nauku je približavao i široj publici. Njegovo ime nosi Institut za fiziologiju i biohemiju Biološkog fakulteta u Beogradu, a njegov rad ostaje temelj savremenog razumevanja termoregulacije i hipotermije.