Kula slave na brdu Zebrnjak: Zaduženje potomaka prema ratnicima iz 1912. godine

Na brdu Zebrnjak, na području opštine Staro Nagoričane u današnjoj Severnoj Makedoniji podignuta je 1937. godine monumentalna spomen-kosturnica srpskim ratnicima poginulim u Kumanovskoj bici. Delo arhitekte Momira Korunovića, visoko 48,5 metara, predstavljalo je veličanstveno obeležje pobede iz Prvog balkanskog rata. Njegovu kulu minirale su i srušile bugarske okupacione snage 24. maja 1942. godine.

Kumanovska bitka vođena je 23. i 24. oktobra 1912. godine između Prve srpske armije i osmanske Vardarske armije. Srpska pobeda otvorila je put daljem napredovanju vojske i oslobađanju oblasti pod osmanskom vlašću. U kosturnici na Zebrnjaku pohranjeni su posmrtni ostaci 687 srpskih ratnika, čija je žrtva trajno povezala ovo mesto sa oslobodilačkom istorijom Srbije.

Inicijativu za podizanje spomenika pokrenuli su ratni veterani 1922. godine. Gradnja je trajala od 1934. do 1937. godine, a svečano osvećenje obavljeno je krajem oktobra 1937. godine, prilikom obeležavanja četvrt veka od pobede. Podignut od bazalta i armiranog betona, spomenik je objedinjavao kosturnicu, memorijalni prostor i visoku kulu, ostavljajući snažan pečat u predelu nekadašnjeg bojišta.

Rušenjem kule tokom bugarske okupacije teško je oštećeno jedno od najznačajnijih ostvarenja srpske memorijalne arhitekture. Sačuvani donji deo ostao je mesto okupljanja i odavanja pošte poginulima. Prema podacima Srpskog kulturno-informativnog centra „Spona“, od 2009. sprovođeni su etapni radovi na sanaciji i uređenju kompleksa, uz angažovanje Srbije i saradnju nadležnih u tadašnjoj Makedoniji.

Zebrnjak je vojničko groblje i svedočanstvo zahvalnosti naroda svojim oslobodiocima. Njegovo čuvanje podrazumeva dostojno održavanje kosturnice, zaštitu preostale građevine i prenošenje istorijske istine novim generacijama. Srpski ratnici koji su ovde dobili zajedničko počivalište zaslužuju trajnu brigu, a Korunovićevo delo stručno zasnovanu obnovu koja bi mu vratila nekadašnje dostojanstvo.