Trajno umanjenje prevremenih penzija, koje pojedinim građanima smanjuje primanja i nakon navršene 65. godine života, ponovo je u fokusu zbog zahteva sindikata da se promeni Zakon o penzijskom i invalidskom osiguranju.
Naime, Savez samostalnih sindikata Srbije smatra da bi ukidanje doživotnih penala trebalo da bude jedan od prioriteta novih vlasti, dok je u programu Studentske liste predložen i konkretan model prema kojem bi ukidanje umanjenja zavisilo od dužine efektivnog radnog staža.
Sindikat traži ukidanje doživotnog umanjenja penzija
Savez samostalnih sindikata Srbije (SSSS) saopštio je da bi jedan od prioriteta novih vlasti trebalo da budu izmene Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, odnosno konačno ukidanje penala za prevremeni odlazak u penziju.
U sindikatu smatraju da bi se time ispravila nepravda prema najstarijim sugrađanima koji su u prevremenu penziju otišli prinudno, na primer kao tehnološki višak, nakon što su ostali bez posla, a ne sopstvenom odlukom da ranije napuste tržište rada.
Prema predlogu SSSS, umanjenje penzije trebalo bi da ima isključivo funkciju kompenzacije za raniji izlazak iz sveta rada, ali da prestane da važi kada korisnik dostigne starosni uslov od 65 godina. To bi značilo da penzionerima koji su u prevremenu penziju otišli pod prinudnim okolnostima primanja više ne bi bila umanjivana nakon dostizanja te starosne granice.
U sindikatu ocenjuju da bi takvo rešenje bilo u skladu sa konvencijama Međunarodne organizacije rada, kao i principima Evropskog stuba socijalnih prava, koji garantuju pravo na adekvatnu penziju i dostojanstven život u starosti.
Posebno ukazuju na neravnopravan položaj između osiguranika koji su dobrovoljno izabrali prevremeno penzionisanje i onih koji su na to bili primorani zbog gubitka posla. Trajno umanjenje, smatraju, posebno pogađa ljude sa dugim radnim stažom i povećava rizik od siromaštva u starosti.
Šta predlaže Studentska lista i ko bi imao pravo na ukidanje penala
Drugačiji, konkretnije razrađen model nalazi se u programu Studentske liste. Prema tom predlogu, ukidanje ili smanjenje penala zavisilo bi od dužine efektivnog radnog staža.
Za građane koji imaju najmanje 42 godine efektivnog staža, trajno umanjenje penzije bilo bi ukinuto nakon navršene 65. godine života.
Za one koji imaju najmanje 40, ali manje od 42 godine efektivnog staža, umanjenje bi nakon 65. godine bilo prepolovljeno, a potpuno ukinuto kada napune 70 godina.
Važno je i to što bi se, prema ovom programu, nova pravila odnosila ne samo na buduće penzionere već i na postojeće korisnike prevremenih penzija. To znači da bi mogućnost povoljnijeg obračuna imali i oni kojima se penzija već godinama umanjuje zbog ranijeg odlaska iz sveta rada.
Koliko sada iznose penali za prevremeno penzionisanje
Prema važećim propisima, u 2026. godini pravo na prevremenu starosnu penziju mogu da ostvare muškarci i žene sa najmanje 60 godina života i 40 godina staža osiguranja.
Cena ranijeg odlaska u penziju jeste trajno umanjenje primanja od 0,34 odsto za svaki mesec koji nedostaje do propisane starosne granice. Maksimalno umanjenje može da dostigne 20,4 odsto.
Za muškarce se umanjenje računa do navršene 65. godine, dok se za žene u 2026. godini računa do 64. godine, koliko iznosi njihova starosna granica za redovnu starosnu penziju.
Najvažnije je da se, prema sadašnjem zakonu, jednom utvrđeni procenat umanjenja ne briše kada penzioner dostigne starosnu granicu za redovnu penziju. Drugim rečima, penali ostaju trajni i primenjuju se tokom celog perioda korišćenja penzije.
Šta bi se promenilo i da li bi obuhvatilo postojeće penzionere
Razlika između postojećeg sistema i predloženih rešenja je značajna. Prema važećem zakonu, raniji odlazak u penziju znači trajno niža primanja, bez obzira na to koliko godina korisnik kasnije ima.
Sindikalni predlog ide u pravcu ukidanja umanjenja nakon navršene 65. godine, uz poseban naglasak na ljude koji su u prevremenu penziju otišli prinudno. Model iz programa Studentske liste predviđa, međutim, različit tretman u zavisnosti od dužine efektivnog radnog staža – potpuno ukidanje za one sa najmanje 42 godine staža nakon 65. godine, odnosno prepolovljavanje nakon 65. i potpuno ukidanje sa 70 godina za one sa najmanje 40, a manje od 42 godine staža.
Za postojeće korisnike prevremenih penzija posebno je značajno što program Studentske liste predviđa da bi i oni bili obuhvaćeni promenama.
(Blic)
