Plavi anđeo iz Arilja: Dragocenost srpskog srednjovekovnog slikarstva

U zadužbini kralja Dragutina Nemanjića u Arilju sačuvan je Plavi anđeo, jedan od najlepših likova srpskog srednjovekovnog slikarstva. Freska arhanđela Gavrila, prepoznatljiva po plavoj odeći i dostojanstvenom držanju, deo je predstave Blagovesti. Njena lepota privlači pažnju i izvan neposrednog verskog značenja, svedočeći o umeću nepoznatog živopisca.

Arhanđel je naslikan visoko uz oltarski prostor, kao donosilac blage vesti o Hristovom začeću. Na naspramnoj strani nalazi se Bogorodica u tamnomodrom ogrtaču, pogledom okrenuta prema nebeskom glasniku. Tek posmatrani zajedno, ovi likovi otkrivaju celinu prizora: susret u kojem hrišćansko predanje prepoznaje jedan od ključnih događaja istorije spasenja.

Nepoznati slikar oblikovao je Gavrilov lik u duhu monumentalnog slikarstva poznog 13. veka. Sklad figure, izraz lica i plavi tonovi odeće daju mu posebnu izražajnost. Pažljivo izvedena predstava spaja snagu i smirenost, zbog čega se ariljski Plavi anđeo često izdvaja među dragocenostima našeg freskoslikarstva i pominje uz mileševskog Belog anđela.

Živopis ariljskog hrama čuva i znamenite predstave kraljeva Dragutina i Milutina, kao i Dragutinove supruge, kraljice Kataline. Vladarski portreti svedoče o ktitorstvu i vremenu Nemanjića, dok predstava Blagovesti upućuje na duhovni smisao njihove zadužbine. U istom prostoru susreću se istorija srpske države, crkveni život i umetničko stvaralaštvo.

Plavi anđeo zato zaslužuje pažljivo posmatranje u celini hrama kojem pripada. Njegovo očuvanje znači brigu o delu koje povezuje veru, umetnost i srpsko kulturno pamćenje. Posetiocu Arilja pruža priliku da pred autentičnim srednjovekovnim živopisom upozna nasleđe čija vrednost traje vekovima, sačuvana u likovima, bojama i poruci Blagovesti.